DIŞ TİCARETTE STRATEJİK BİR EKONOMİ POLİTİKASI OLARAK NİHAİ KULLANIM
Nihai Kullanım (End-Use) rejimi, eşyanın gümrük vergisi oranını düşüren veya tamamen sıfırlayan, sanayiciyi ve üreticiyi desteklemeye yönelik kritik bir gümrük uygulamasıdır.
Özetle; bir eşyanın sırf ithal edilmiş olması değil, ithal edildikten sonra belirli bir amaçla kullanılması veya belirli bir işleme tabi tutulması şartıyla vergi avantajı sağlanmasıdır.
- Nihai Kullanım Nedir?
Normal şartlarda gümrük vergisi yüksek olan bir ürün, eğer mevzuatta belirtilen özel bir sektörde (örneğin sivil havacılık, gemi yapımı veya belirli imalat süreçleri) kullanılacaksa, bu rejim kapsamında indirimli veya sıfır vergi ile ithal edilebilir.
- Denetim Altındadır: Eşya gümrükten çekildiği an işlem bitmez. Gümrük idaresi, eşyanın gerçekten beyan edilen amaçla kullanılıp kullanılmadığını yerinde denetler.
- İzin Gerektirir: Bu rejimden yararlanmak için ithalattan önce Gümrük İdaresi’nden Nihai Kullanım İzin Belgesi alınması zorunludur.
- Dış Ticaret Açısından Önemi
Nihai kullanım, sadece bir vergi muafiyeti değil, aynı zamanda stratejik bir ekonomi politikası aracıdır.
Ekonomik Avantajlar
- Maliyet Azaltma: Özellikle hammadde veya ara malı ithal eden sanayicilerin gümrük vergisi yükünü hafifleterek üretim maliyetlerini düşürür.
- Rekabet Gücü: Düşük maliyetle üretilen ürünlerin hem iç piyasada hem de ihracatta rekabet şansı artar.
- Stratejik Sektörlerin Desteklenmesi: Sivil hava taşıtları, deniz araçları veya belirli teknolojik imalat alanları gibi yüksek katma değerli sektörlere teşvik sağlar.
Operasyonel Süreç
- Askıya Alma Sistemi ile Entegrasyon: AB ile Gümrük Birliği çerçevesinde, Türkiye’de üretimi olmayan ürünlerin düşük vergili ithalatına olanak tanır.
- Gözetim ve Kontrol: Eşyanın öngörülen süre içinde (genellikle 6 ay veya 1 yıl) nihai amacına uygun kullanılması gerekir. Aksi takdirde, tahsil edilmeyen vergiler cezasıyla birlikte geri alınır.
Ülkemizde yerleşik yem sanayii sektöründe faaliyet gösteren bir firmanın nihai kullanım kapsamında Şeker Kamışı Melası ithalatını safhalar halinde inceleyelim.
- Safha: Tarife ve Vergi Avantajının Tespiti
Her şey Türk Gümrük Tarife Cetveli (TGTC) ile başlar.
- GTİP Belirleme: Şeker kamışı melası genellikle 1703.10 pozisyonunda sınıflandırılır.
- İthalat Rejim Kararı: Normal şartlarda bu ürün için yüksek bir Gümrük Vergisi (GV) oranı olabilir. Kamış Melası için 2026 yılı gümrük vergisi oranı %31,5 olarak belirlenmiştir. Ancak, İthalat Rejimi Kararı eki listelerdeki VII sayılı listede yer alan bu ürünün “yem sanayiinde kullanılmak kaydıyla” ithal edilmesi durumunda verginin %0 olarak uygulanacağı hüküm altın alınmıştır.
- Safha: İzin Süreci (Gümrük Yönetmeliği , 1 Seri No’lu Nihai Kullanım Tebliği, 2016/19 sayılı GGM Genelgesi )
İthalatı yapmadan önce, gümrük idaresinden Nihai Kullanım İzin Belgesi alınması şarttır.
- Başvuru: 1 Seri No’lu Nihai Kullanım Tebliği uyarınca, Tek Pencere Sistemi üzerinden başvuru yapılır. Nihai Kullanım İzni başvurusu ile iznin verilmesi ve kullanılmasına ilişkin olarak işlemler aşağıda belirtildiği şekilde gerçekleştirilecektir.
- 1- Nihai Kullanım İzni başvurusu yükümlüsünce Tek Pencere Portal Sistemi (https://uygulama.gtb.gov.tr/TekPencere) üzerinden gerçekleştirilir. Nihai Kullanım İzni başvurusu Gümrük ve Ticaret Bakanlığı internet sitesinde yer alan rehberde belirtilen hususlar dikkate alınarak doldurulur ve gümrük idaresine elektronik ortamda gönderilir.
- 2- Tek Pencere Portal Sistemi üzerinden iletilen başvuru ilgili gümrük müdürlüğünce, ibraz edilen belgeler de kontrol edilerek değerlendirilir.
- 3- Başvuruda herhangi bir eksiklik ve/veya hata tespit edilmesi durumunda eksikliklerin tamamlanmasını ve/veya hatanın düzeltilmesini teminen başvuru gerekçe belirtilmek suretiyle elektronik ortamda reddedilir. Reddedilen başvurular yükümlü tarafından eksikliklerin tamamlanması ve/veya hatanın düzeltilmesi sonrasında Tek Pencere Portal Sistemi üzerinden gümrük idaresine elektronik ortamda gönderilir.
- 4- Yapılan inceleme neticesinde herhangi bir eksiklik veya hata bulunmadığı tespit edilen başvurular ile tespit edilen eksiklik ve/veya hataların ve yükümlüsünce giderildiği anlaşılan başvurular kabul edilir.
- 5- Kabul edilen başvurunun uygun bulunması halinde, gümrük müdürü veya yetkilendirdiği kişi tarafından Nihai Kullanım İzni başvurusu Tek Pencere Portal Sistemi üzerinden onaylanır ve sistem tarafından 0933 (TPS-Nihai Kullanım İzni) kodlu e-belge ile bu belgeye ait 23 haneli numara üretilir.
- 6- Tek Pencere Sistemi tarafından verilen 23 haneli belge numarası/belge satır numarası (Örnek: Referans No: 16545419880933000000392/1) ilgili gümrük beyannamesinin 44 no.lu kutusunda “Belge Referans No” ve “Belge Tarihi” alanlarında beyan edilir.
- 7- Söz konusu belgeye ilişkin bilgiler elektronik ortamda yer alacağından, beyanname ekinde ayrıca kâğıt ortamında ıslak imzalı Nihai Kullanım İzni aranmaz. Gümrük işlemleri sırasında ihtiyaç duyulması durumunda belge içeriğinin Tek Pencere Sistemi üzerinden sorgulanması mümkün bulunmaktadır.
*** İnceleme: Gümrük idaresi; işletmenin bu melası işleme kapasitesi olup olmadığını, stok takip sisteminin güvenilirliğini ve yan ürün/fire oranlarını inceler.
- Safha: İthalat ve Gümrük Beyanı
Eşya gümrüğe geldiğinde beyanname tescil edilir.
- 40 00 (Muafiyetli/İndirimli Vergi ile Serbest Dolaşıma Giriş) rejim kodu kullanılır. Beyanname tescil edilirken nihai kullanım hükümlerinin uygulanabilmesi için kalem ekranında Muafiyetler alanına “NKUL” (Nihai Kullanım) kodunun girilmesi gerekmektedir.
- Teminat: Vergi farkı (Ödenmesi gereken vergi – İndirimli vergi) kadar bir tutar gümrüğe teminat olarak bağlanır.
- Beyannamede 44 no lu hanede nihai kullanım izin belgesinin TPS numarası belirtilir. Eşya gümrükten çekilir ancak “gümrük gözetimi” sona ermez.
- Safha: İşleme Süreci (Denetim ve Takip)
Melas fabrikaya (yem tesisine) gelir. Burada mevzuat uyarınca takip başlar:
* Kayıt Tutma: İşletme, gelen melasın ne kadarının karma yem üretiminde kullanıldığını, ne kadarının fire verdiğini detaylıca kaydeder.
* Süre: Tebliğe göre eşyanın öngörülen amaçla kullanılması için genellikle 6 aylık (ek süre alınabilir) bir süre tanınır.
- Safha: İbra ve Denetim (Serüvenin Sonu)
Eşyanın tamamı yem üretiminde kullanıldıktan sonra süreç gümrüğe raporlanır.
Gümrük Yönetmeliği 207. Maddesi 4. Fıkrasına göre;
İzin hak sahibinin, izin belgesinde öngörülen sürenin sona ermesinden itibaren otuz gün içerisinde izni veren gümrük idaresine müracaatı üzerine yerinde yapılan denetimlere ilişkin bilgilerin yer aldığı, Ek-27’de yer alan Nihai Kullanım Denetim Formu esas alınarak, izin belgesi kapsamına giren işlemler itibariyle ilgili izin hak sahibinin mali kayıtları üzerinden nihai kullanıma konu eşyanın nihai kullanım amacına uygun kullanımda olup olmadığının tespiti ve teminat iadesine ilişkin diğer iş ve işlemler yetkilendirilmiş gümrük müşavirince düzenlenecek rapora istinaden yerine getirilir. İzin belgesinde öngörülen sürenin sona ermesinden itibaren otuz gün içinde izni veren gümrük idaresine herhangi bir müracaatta bulunulmaması halinde eşyaya ilişkin indirimli veya sıfır vergi oranı uygulanması nedeniyle alınmamış olan fark vergiler tahsil edilir. Eşyaya ilişkin olarak alınmış bir teminat olmaması halinde izin belgesinde öngörülen sürenin sona ermesinden itibaren otuz günlük süreden sonra izin hak sahibi tarafından yetkilendirilmiş gümrük müşavirince düzenlenmiş raporun izni veren gümrük idaresine sunulmasına kadar geçen her gün için Kanunun 241 inci maddesinin birinci fıkrası hükmü uyarınca işlem yapılır.
*** Nihayetinde usulüne uygun şekilde ithal edilip amacına uygun olarak yem sanayiinde kullanılan Şeker Kamış Melası cinsi eşya için ödenek gümrük vergileri %31,5 olarak değil %0 olarak uygulanacak ve ihraç şartı olmaksızın firmamız için ciddi bir maliyet avantajı sunacaktır.
